RECENSIE: YOU CAN SEE EVERYTHING

Deel
RECENSIE: YOU CAN SEE EVERYTHING

De lijvige documentaire You Can See Everything, geregisseerd door Lance Oppenheim en Nathan Fielder, komt op ons af met de intrigerende aura van een absoluut meesterwerk. Centraal staat Elizabeth Holmes, de voormalige topvrouw van het bedrijf Theranos, die werd veroordeeld wegens fraude. De film volgt haar tijdens de laatste dagen voor haar gevangenisstraf ingaat. Dit buitengewone project ontpopt zich tot een fascinerende reflectie over manipulatie, eigen prestaties en empathie.

“Ik weet precies hoe je je voelt.”, “Nee, dat weet je niet.” Deze woordenwisseling tussen Billy Evans, de echtgenoot van Elizabeth Holmes, en Nathan Fielder vat in één klap het bedrieglijke karakter van You Can See Everything samen. De twee regisseurs worden door de voormalige koningin van Silicon Valley zelf uitgenodigd om haar laatste momenten van vrijheid vast te leggen. Het is een poging tot transparantie die haar imago moet oppoetsen. Al snel wordt het duo geconfronteerd met een figuur die zich aan elke doorgronding onttrekt. In hun gehuurde huis aan de kust van San Diego voeren Evans en Holmes een overduidelijk ingestudeerd verhaal op: liefde op het eerste gezicht, kinderen, onrecht en vooral de ondernemingsdrang om Theranos uit zijn as te laten herrijzen en het ongelijk van de hele wereld te bewijzen. Tegenover die zorgvuldig opgepoetste praatjes zet Nathan Fielder zijn vertrouwde trucs in als onderzoeker van de menselijke ziel, op zoek naar wat zich achter de sociale façades verschuilt. Hij probeert zijn gesprekspartners tot het uiterste te drijven: is Elizabeth Holmes een verstokte narcist die haar eigen leugens is gaan geloven? Een uitgekookte manipulator die zich van de domme houdt? Of toch een oprecht naïeve vrouw wier psyche volgens een heel andere logica werkt? Hoe vaak Oppenheim ook extreme close-ups van Holmes' gezicht inlast, het blijft onherroepelijk een leeg oppervlak. Een ovaal gezicht met een verstarde glimlach, bekroond door twee reusachtige blauwe ogen: de smiley face van de jonge vrouw heeft de diepgang en meerduidigheid van een emoji.

Voor het eerst krijgt de showrunner van Nathan For You en The Rehearsal te maken met een onderwerp dat zich niet laat temmen. In verstikkende shot-tegenshot-scènes krijgen zijn gesprekken met Elizabeth het karakter van confrontaties waarin naar een waarheid wordt gezocht die nooit aan het licht komt. De persona van Fielder - de sociaal onaangepaste, onbewogen clown met het witte gezicht- begint te wankelen tegenover het raadsel Holmes. Door een spiegelwerking schetst You Can See Everything tussen de regels door ook een portret van Fielder zelf. Aanvankelijk is hij een ondervrager, een enigszins roofzuchtige observator die zich in de hoeken van het huis verschuilt. Maar zo houdt hij ook ons een spiegel voor: onze eigen voyeuristische drang en onverzadigbare behoefte om alles te weten wordt zichtbaar. Eén scène maakt dat treffend duidelijk. Op verzoek van Nathan legt de gevallen onderneemster de onderdelen van de Edison op tafel, het namaak-minilaboratorium dat met één druppel bloed meer dan 250 analyses zou kunnen uitvoeren, en uiteindelijk haar ondergang betekende. De machine uit elkaar halen om de werking ervan te doorgronden: dat is precies wat de twee regisseurs proberen, zonder succes. De androïde Holmes lijkt hopeloos leeg - of doet op zijn minst alsof.

Wat zich vervolgens zou kunnen aandienen als de conclusie van dit onderzoek, blijkt in werkelijkheid slechts een vertrekpunt. Wanneer het verhoor er niet in slaagt de werkelijkheid achter het masker bloot te leggen, moet er naar een andere methode gezocht worden. In de tweede helft slaat You Can See Everything een meer reflexieve weg in en stelt de film vragen bij de mogelijkheden van cinema als instrument om de werkelijkheid vast te leggen. De samenwerking tussen Oppenheim en Fielder, wier werk herhaaldelijk heeft aangetoond dat enscenering soms juist de kortste weg naar authenticiteit is, krijgt hier haar volle betekenis. In een duizelingwekkend spel van Russische poppetjes, waarin beleefde momenten worden gerecreëerd, dienen zich nieuwe hypotheses aan en krijgen de personages meer reliëf. Paradoxaal genoeg lijken de twee regisseurs juist door die formele afstand hun onderwerp dichter te benaderen dan voorheen. Nathan Fielder, die vertrouwd is met omwegen - denk maar aan zijn talent voor uitweidingen in The Rehearsal- slaagt erin Elizabeth Holmes via een omweg te benaderen en ontwikkelt tegenover haar een vorm van empathie, zonder daarmee de misdrijven waarvoor ze verantwoordelijk is uit te wissen. Een van de grote verdiensten van de film is dat hij een evenwicht weet te vinden, een zekere rust zelfs, in de tegenstrijdige en moeilijk te verzoenen gevoelens die deze raadselachtige vrouw oproept. We weten niet precies hoe we ons moeten voelen. En dat is oké.

Met Elizabeth Holmes, Nathan Fielder en Billy Evans. Verenigde Staten. 2u54.

In de zalen vanaf 30 december.