INTERVIEW: ANDREJ ZVJAGINTSEV

Deel
INTERVIEW: ANDREJ ZVJAGINTSEV
© Anna Matveeva

De luis in de pels van Poetin

Poetin en een kwalijk COVID-vaccin kregen Andrej Zvjagintsev (62) niet klein, maar de cineast besliste toch naar Frankrijk te emigreren. Vandaar blijft hij welgemikt prikken naar het Russische regime. Zoals in de thriller Minotaur.

Vijf jaar geleden schommelde Andrej Zvjagintsev (The Return, Leviathan) tussen leven en dood. In juni 2021 kreeg hij een hevige reactie op het Russische covidvaccin Sputnik V en in het hospitaal in Moskou raakte hij ook nog eens besmet met een ziekenhuisbacterie waar geen antibiotica tegenop kon. Hij werd in allerijl naar een ziekenhuis in Hannover gevoerd, waar de dokters hem 40 dagen lang onderdompelden in een kunstmatige coma. Hij was zo goed als verlamd toen hij weer bij bewustzijn kwam, en tijdens de lange en moeizame revalidatie die volgde, zag hij hoe zijn land in februari 2022 Oekraïne binnenviel. Zvijagintsev was onthutst, maar de historische wending inspireerde hem ook.

De cineast werkte op dat moment aan een remake van La femme infidèle, een thriller van Claude Chabrol uit 1969. “Ik was om te beginnen geïntrigeerd door die titel,” legt hij uit op het festival van Cannes, waar zijn versie Minotaur bekroond werd met de Grand Prix. “Waarom had Chabrol die titel gekozen? Want het is in wezen een enorme spoiler. Maar toen ik de film zag, snapte ik meteen wat de bedoeling was. La femme infidèle gaat over de essentie van cinema: kijken. De hoofdfiguur observeert zijn vrouw, hoe ze zich gedraagt en hoe ze reageert op wat er gebeurt. Bovendien zit er een scène van 20 minuten zonder dialoog in, en het is de droom van elke filmmaker om zoiets te draaien.”

Wisse dood

Het probleem was alleen dat Zvjagintsev en co-scenarist Simon Ljasjenko niet de juiste manier vonden om zich van Chabrols origineel te onderscheiden. Ze wisten dat ze de professionele achtergrond van het hoofdpersonage moesten uitwerken, maar hoe? De oorlog in Oekraïne en de bijhorende mobilisatie reikten ironisch genoeg het antwoord aan. “In de film zie je nieuwsbeelden uit 2022 van een massale exodus, 150.000 mensen die in allerijl de grens met Georgië proberen over te steken,” vertelt de cineast. “Allemaal jonge mannen die wisten dat hen een wisse dood wachtte als ze in Rusland bleven. Het was niet moeilijk om dat naadloos in ons verhaal te verwerken.”

Aan de ene kant zien we hoe hoofdfiguur Gelb jaloers (bezitterig?) reageert op de affaire van zijn echtgenote Galina, aan de andere kant legt de overheid hem als CEO van een groot bedrijf de taak op om een welbepaald aantal mannelijke werknemers aan te duiden die naar het front gestuurd zullen worden. 14 om precies te zijn, wat de titel Minotaur verklaart. In die Griekse mythe moest de stad Athene namelijk elk jaar 14 jonge mensen offeren aan dat monster in het labyrint. “De metafoor is duidelijk,” meent Zvjagintsev. “De Russische staat gebruikt haar burgers als vlees. Ze stuurt ze naar hun dood, offert ze op.”

Staatsgevaarlijk

Tijdens zijn herstel besloot de cineast ook om in Europa te blijven. Hij lag tenslotte al lang in de clinch met het regime van Poetin en wou niet het risico lopen om zoals zo veel opponenten in de gevangenis te verdwijnen met het etiket ‘staatsgevaarlijk’. Het neemt niet weg dat hij ook in de toekomst films wil maken die hij inherent Russisch noemt, ook al zijn ze niet daar gedraaid — hij filmde Minotaur bijvoorbeeld in Letland.

“Als cineast heb ik de plicht om te getuigen over de tijd waarin ik leef,” besluit hij. “Ik moet zeggen wat volgens mij gaande is in de wereld en in mijn thuisland. Ik moet daar de moed voor opbrengen, temeer omdat ik het privilege heb dat ik het kan doen. Een film als Minotaur is vandaag onmogelijk in Rusland. Daar heerst totale censuur. Dus maken regisseurs er fantasy en sprookjes en piepkleine melodrama’s. En ze knijpen hun ogen dicht, zo hard als ze kunnen. Ik heb het privilege dat ik de thema’s kan aankaarten die ik noodzakelijk vind. Het laatste wat ik wil doen, is wegkijken.”