De miskende klassieker: Blonde (2022)

De tijden zijn er niet naar om controverse op te zoeken: tegen de schenen schoppen is risicovol geworden. Studio’s vrezen te schofferen, cancel culture loert om de hoek. Regisseur Andrew Dominik belandde, tegen beter weten in, midden in die storm met zijn Netflix-film Blonde (2022).

Blonde benadert Marilyn Monroe — of beter: Norma Jeane Baker — op een onconventionele manier. Waar de biopic doorgaans een eerbetoon is, kiest Blonde voor een radicaal andere invalshoek. De film verbeeldt Norma Jeane’s leven als een koortsdroom, getekend door depressie, eenzaamheid en toxische mannelijkheid. In de roman van Joyce Carol Oates, waarop de film is gebaseerd, wordt de afwezige vader een allesbepalend trauma. Marilyn Monroe ontstaat als beschermingsmechanisme: een glamoureus alter ego dat fungeert als pantser tegen een ondraaglijke werkelijkheid.

De reacties waren vernietigend. Blonde werd tot slechtste film gekroond bij de Razzies (zeg maar de anti-Oscars) en kreeg het verwijt misogyn te zijn. Dominik zou Marilyn reduceren tot een hulpeloos object, bekeken door een geile mannelijke blik, en haar zelfbeschikking ondermijnen.

Die kritiek lijkt vaak te vertrekken vanuit een letterlijke lezing. De male gaze is onmiskenbaar aanwezig, maar hij vormt ook net de kern van de filmische analyse. Blonde toont hoe Norma Jeane zichzelf ervaart: opgesloten in een persona die door de wereld tot lustobject wordt verheven. De film laat zich lezen als haar nachtmerrie, die ze enkel kan beleven door die mannelijke ogen. Blonde viert die blik niet, hij legt hem genadeloos op de rooster.

De verontwaardiging is begrijpelijk en zelfs noodzakelijk: we moeten aanstoot nemen aan de objectivering van de vrouw. Maar die ergernis moet gericht zijn op het systeem dat die objectivering mogelijk maakt, niet op de filmmaker die het probleem onderzoekt. Kunst is het speelveld van morele bevraging, en moet dat blijven. Don’t shoot the messenger.

Wie voorbij de schurende oppervlakte kijkt, ontdekt een fascinerende film. De beeldvoering neigt naar een overdreven, bijna ondraaglijke emotionele intensiteit. De verhaalstructuur en montage omarmen voluit het experiment. Blonde is een beklemmend waanbeeld dat niet mikt op comfort, maar op dramatische ervaring — op voelen hoe het leven Norma Jeane overspoelde.

Tegelijk is de film een liefdesverklaring aan cinema zelf. Dominik drijft het medium tot het uiterste en zet alle middelen uit zijn uitgebreide arsenaal in om een innerlijke werkelijkheid te verbeelden. Blonde verdient een ovatie, geen gefluit.

Van Andrew Dominik - Met Ana de Armas, Julianne Nicholson, Adrian Brody, Caspar Phillipson - 2u47