RECENSIE: 2m²

De dood boezemt ons angst in. De vrees voor het afscheid zit diep verankerd in onze cultuur. Maar zelfs rond de dood bestaat ruimte voor speelsheid en lichtheid. De Turks-Belgische regisseur Volkan Üce laat dit op ontwapenend eenvoudige wijze zien in de documentaire 2m², waarin we Tayfun Arslan’o volgen, een onvergetelijk personage dat moeiteloos onze sympathie wint.

Tayfun werkt als uitvaartondernemer voor de Turkse gemeenschap in Genk. Met een onwankelbaar vertrouwen in zijn bedrijf, Hizir, begeleidt hij nabestaanden bij een ingrijpende keuze: krijgt de overledene een laatste rustplaats in België, dicht bij de kinderen en kleinkinderen, of wordt het lichaam gerepatrieerd naar Turkije om daar begraven te worden? Zo bevindt Tayfun zich dagelijks op het kruispunt van afscheid, identiteit en verbondenheid.

De lichtvoetige documentaire portretteert de man als een aimabele ondernemer, terwijl Üce voortdurend balanceert tussen humor en melancholie. Met de naam van zijn firma trots op de boord van zijn hemd geborduurd schept Tayfun aarde op een graf, terwijl op de achtergrond een rouwend familielid snikt: “Papa! We hebben zelfs niet één Eid samen kunnen vieren!” Hij bekommert zich evenveel om de sereniteit voor zijn klanten als om inventieve promotie om er nieuwe aan te trekken. Gehuld in vaak opvallend spuuglelijke hemden prijst hij met zichtbaar enthousiasme een nieuwe doodskist aan: “Een prachtexemplaar, je zou zo willen sterven!” Zelf vat hij de essentie van zijn beroep eenvoudig samen: iedereen heeft recht op twee vierkante meter.

Üce slaagt erin zijn thema’s — een mildere omgang met de dood, maar ook de uitdagingen van een multiculturele identiteit — te vertalen naar een klein maar ontroerend portret van een man die het zichtbaar goed meent. Tayfun is tegelijk rouwbegeleider en commerçant, en precies die tegenstrijdigheden maken hem zo menselijk.

Met mooie momenten en kleine gebaren kabbelt de film aangenaam voort, zonder uit te monden in een al te moraliserende boodschap. Als er al een les te trekken valt, dan is het wel dat onze angst voor het heengaan er niet hoeft te zijn, dat sterven een deel van het leven is. 2m² blijft bewust klein van schaal en juist daarin schuilt een groot deel van zijn charme. Tegelijk biedt de documentaire een genuanceerde inkijk in een dilemma waarmee veel migrantenfamilies worden geconfronteerd: waar krijgt een overleden dierbare zijn of haar laatste rustplaats?

De film wordt aangrijpend wanneer Tayfun zelf naar Turkije reist en het kerkhof bezoekt waar zijn familie begraven ligt. Voor even lijkt hij niet langer een uitvaartondernemer, maar een rouwende nabestaande. Aan het graf van zijn moeder houdt de man het niet droog. “Als er iets met mij gebeurt, blijf ik daar, in België, omwille van mijn kinderen,” zegt hij geëmotioneerd. Nauwelijks heeft hij dat pijnlijke besluit uitgesproken of het wordt gevolgd door het luidruchtig ophalen van een verstopte neus — een onverwacht komisch moment midden in een scène van oprechte droefheid. Die balans maakt indruk.

Precies daarin schuilt de kracht van Üce’s documentaire. Humor en verdriet liggen voortdurend naast elkaar, zonder elkaar ooit te ondermijnen. Soms is het zelfs moeilijk te geloven dat wat we zien geen fictie is. Maar dat is misschien wel het mooiste compliment dat je een documentaire kunt geven: het leven blijkt geregeld verrassender, grappiger en ontroerender dan fictie. Dat blijkt bijvoorbeeld wanneer een breed glimlachende Tayfun opmerkt: “Vertel een begrafenisondernemer nooit dat je pijn hebt of je ziek voelt, want dan word ik opgewonden.”

Met Tayfun Arslan'o. België/Turkije, 1u23.