Toy Stories: Een wandeling langs de rekken van de speelgoedfilms

Pixar Animation Studios leverde met Toy Story (1995) een van de meest baanbrekende films over speelgoed dat een eigen leven gaat leiden. Toch is dat idee al veel langer een terugkerend thema in de filmgeschiedenis: van moordlustige poppen en houten figuren die leren wat menszijn betekent tot oorlogvoerende soldaatjes. Binnenkort komt Toy Story 5 in de bioscoop, dit zijn alvast 12 grensverleggende films waarin speelgoed weigert stil te blijven liggen.

Nutcracker Fantasy (1979)

Toen de Duitse auteur E. T. A. Hoffmann in 1816 The Nutcracker and the Mouse King publiceerde, legde hij de basis voor zowel een iconisch ballet als een van de bekendste kerstverhalen ooit. Een opvallende bewerking kwam uit Japan. In de anime Nutcracker Fantasy (originele titel: Kurumiwari ningyô) belandt Clara in een magische wereld waar haar speelgoed tot leven komt. De Engelstalige versie bevat stemmen van onder andere Christopher Lee als oom Drosselmeyer en Melissa Gilbert als Clara.

Pinocchio (1940)

The Adventures of Pinocchio van Carlo Collodi verscheen voor het eerst in afleveringen tussen 1881 en 1883 in een Italiaans kinderblad en werd daarna als boek gepubliceerd. Het verhaal, over een houten pop die tot leven komt en een echte jongen wil worden, groeide uit tot een klassieker binnen de jeugdliteratuur.

Een van de bekendste verfilmingen is Walt Disney’s Pinocchio uit 1940. Deze animatiefilm bouwt voort op Collodi’s verhaal maar maakt het toegankelijker, met een sterk vereenvoudigde structuur en nadruk op morele lessen rond eerlijkheid en verantwoordelijkheid. De film introduceerde ook iconische elementen zoals het personage Japie Krekel als geweten en het lied “When You Wish Upon a Star”, dat sindsdien nauw met Disney verbonden is.

Sindsdien zijn er talloze bewerkingen verschenen, waaronder Guillermo del Toro’s Pinocchio (2022) en de horrorfilm Pinocchio: Unstrung (2026).

Magic (1978)

In Magic speelt Anthony Hopkins een van de meest opvallende rollen uit zijn carrière als een eenzame buikspreker die doorbreekt met zijn pop Corky, een bijtend, grof alter ego dat al snel een eigen leven lijkt te leiden. Wat begint als een succesverhaal, kantelt langzaam in een psychologisch spel waarin de grens tussen artiest en pop steeds verder vervaagt. De film werd geregisseerd door Richard Attenborough, die later beroemd zou worden met Gandhi (1982).

Het idee van een buikspreker die langzaam de controle verliest over zijn pop kreeg in 2007 een meer bovennatuurlijke variant in Dead Silence van regisseur James Wan. Net als in Magic draait het ook hier niet alleen om de pop zelf, maar vooral om de vervagende grens tussen controle en waanzin, en het idee dat het alter ego een eigen wil lijkt te ontwikkelen.

 Dolls (1987)

Nog vóór Chucky de wereld veroverde, maakte regisseur Stuart Gordon al een film over dodelijke poppen. Dolls volgde op zijn cultsuccessen Re-Animator (1985) en From Beyond (1986), maar werd een stuk minder bekend dan deze titels.

Het verhaal draait rond een groep reizigers die tijdens een hevige storm onderdak zoeken in een afgelegen huis van een ouder echtpaar dat speelgoed maakt. Wanneer ze daar moeten overnachten, komen de poppen tot leven en vallen volwassenen aan die weigeren hun verbitterde en materialistische levenswijze los te laten.

 Child's Play (1988)

Scenarioschrijver Don Mancini raakte in de jaren 80 gefascineerd door zogeheten “praatpoppen”, zoals de Cabbage Patch Kids, en vooral door de sterke emotionele band die kinderen met dit soort speelgoed opbouwen. Vanuit dat idee schreef hij het scenario voor Child’s Play, waarin een ogenschijnlijk onschuldige pop, Chucky, bezeten raakt door de geest van een seriemoordenaar (Brad Dourif). Chucky belandt als verjaardagscadeau bij de jonge Andy (Alex Vincent) en wordt al snel een trouwe metgezel en vertrouwensfiguur. Die innige band krijgt echter een duistere wending zodra blijkt dat Chucky een eigen, gewelddadige wil heeft.

De film groeide uit tot een van de succesvolste horrorfranchises ooit, met verschillende sequels, een remake en een televisieserie. Daarnaast inspireerde het talloze navolgers, waaronder Dolly Dearest (1991), Silent Night, Deadly Night 5: The Toy Maker (1991) en M3GAN (2022).

Puppet Master (1989)

Regisseur David Schmoeller, eerder verantwoordelijk voor onder andere Tourist Trap (1979) en Crawlspace (1986), maakte met Puppet Master een van de bekendste “killer toy”-films van de late jaren 80. Het verhaal volgt een groep psychisch begaafde onderzoekers die samenkomt in een pension na een mysterieuze oproep van een voormalige collega. Daar worden ze opgejaagd door bezielde marionetten.

De film werd geen grote bioscoophit, maar groeide uit tot een cultfenomeen, mede dankzij zijn succes op de homevideomarkt. Dat leidde tot een opvallend uitgebreide franchise met in totaal vijftien films, inclusief een crossover, spin-offs en een reboot.

Small Soldiers (1998)

Wanneer een speelgoedbedrijf militaire chips verwerkt in nieuwe actiefiguren – de agressieve Commando Elite en de pacifistische Gorgonites – loopt het al snel uit de hand: de poppetjes nemen hun programmering iets te serieus en beginnen een echte oorlog.

Met een energieke mix van praktische effecten, animatronics en vroege CGI voelen de speelgoedfiguren opvallend tastbaar aan. Net als bij Gremlins (1984) combineert regisseur Joe Dante humor en chaos met een lichte satire op consumentencultuur en de militarisering van speelgoed – wat de film een eigenzinnige toon geeft.

Mr. Magorium's Wonder Emporium (2007)

In Mr. Magorium’s Wonder Emporium staat een magische speelgoedwinkel centraal waar elk voorwerp beweegt en een eigen karakter lijkt te hebben. De excentrieke eigenaar, Mr. Magorium (Dustin Hoffman), is meer dan 200 jaar oud en besluit dat het tijd is om te vertrekken. Hij laat de winkel na aan een getalenteerde maar onzekere winkelbediende (Natalie Portman) die niet gelooft dat ze die verantwoordelijkheid aankan. Wanneer ze de zaak te koop zet, verandert die zichtbaar en lijkt de magie te verdwijnen. Tegelijk volgt het verhaal ook een sceptische boekhouder (Jason Bateman) die langzaam openstaat voor het onverklaarbare.

Annabelle (2014)

Annabelle is losjes gebaseerd op een zogenaamde echte paranormale zaak uit de jaren 70, onderzocht door demonologen Ed en Lorraine Warren. In werkelijkheid ging het om een Raggedy Ann-exemplaar, maar voor de film werd gekozen voor een porseleinen figuur met een veel enger uiterlijk. De film ontstond als spin-off van The Conjuring (2013), waarin Annabelle kort te zien was (een moment dat zo sterk aansloeg dat het uitgroeide tot een eigen project).

De film, die een jong koppel volgt dat geconfronteerd wordt met bovennatuurlijke gebeurtenissen rond de pop, kreeg gemengde reacties, maar het succes aan de box office leidde wel tot twee (betere) sequels: Annabelle: Creation (2017) en Annabelle Comes Home (2019).

Samen vormen de drie films een aparte trilogie binnen het bredere Conjuring-universum, waarin Annabelle ook in andere films kort opduikt.

The Lego Movie (2014)

Deze samenwerking tussen Warner Bros. en de LEGO Group groeide uit tot een van de meest verrassende animatiefilms van zijn tijd.

Het verhaal volgt Emmet, een doodgewone LEGO-bouwvakker (Chris Pratt) die plots wordt aangezien voor de uitverkorene die de wereld moet redden. Samen met Wyldstyle (Elizabeth Banks), Vitruvius (Morgan Freeman) en Batman (Will Arnett) neemt hij het op tegen de controlerende Lord Business (Will Ferrell), die alles wil vastlijmen.

The Lego Movie werd zo'n succes dat er al snel een sequel kwam, The Lego Movie 2: The Second Part (2019), evenals twee spin-offs: The Lego Batman Movie (2017) en The Lego Ninjago Movie (2017).

Playmobil: The Movie (2019)

Playmobil: The Movie speelt in op het succes van The Lego Movie, maar kiest voor een iets andere aanpak: een grotendeels geanimeerde wereld met een kaderverhaal in live-action. De film volgt Marla (Anya Taylor-Joy), die samen met haar broer, Charlie (Gabriel Bateman), in een magische wereld terechtkomt. Daar verandert de jongen in een Playmobil-figuurtje en raakt hij verzeild in allerlei avonturen met piraten, ridders en geheime agenten. Onderweg moet Marla zich aanpassen aan deze fantasiewereld en hervindt ze haar gevoel voor avontuur.

De film is bedoeld voor een jong publiek, met een kleurrijke stijl en eenvoudige verhaallijn. Hoewel het concept potentieel had, kreeg de film overwegend gemengde tot negatieve reacties, vooral omdat het verhaal minder origineel en minder scherp werd gevonden dan vergelijkbare films. Toch blijft het een toegankelijke familiefilm voor wie vooral op zoek is naar licht, eenvoudig vermaak met herkenbaar speelgoed.

Barbie (2023)

In Barbieland lijkt alles perfect... totdat Barbie begint te denken dat er misschien iets mis is met perfect zijn. Greta Gerwig maakt van Barbie (Margot Robbie) en Ken (Ryan Gosling) een vertrekpunt voor een kleurrijke reis van plastic droomwereld naar werkelijkheid. Wat volgt is een spiegel voor thema’s zoals identiteit en genderrollen. Ken ontdekt de verleidingen van het patriarchaat, terwijl Barbie geconfronteerd wordt met existentiële twijfel.