Buiten de bioscoop: Images du monde visionnaire
De Belgisch-Franse film Images du monde visionnaire (1963) is al een hele tijd vergeten. Mats Antonissen schreef er dit jaar een thesis over en organiseerde er met promotor Steven Jacobs een expo rond. Een ruim geïllustreerd boek redt de film van verdere vergetelheid.
“Alles is onrustwekkend. Niets is volkomen in rust. Een gezicht verandert in twintig andere gezichten met monsterlijke, onwaarschijnlijke grimassen. Een revolverschot verbrijzelt een spiegel en verbreekt zo alle sereniteit in de omgeving en de natuur, laat alles uiteenspatten en opnieuw verschijnen in verbrokkelde, verkruimelde, caleidoscopische scherven.”
De Belgische kunstenaar en auteur Henri Michaux leest deze zinnen voor in de openingsminuten van zijn (enige) film. Hij heeft nog veel meer te vertellen, onder andere hoe onmogelijk het is om te verbeelden wat iemand ziet onder invloed van bepaalde drugs. “Cinema staat hier machteloos”, zegt hij. De beelden moeten honderdmaal sneller, elke zintuiglijke prikkel moet grootser en harder binnenkomen. Michaux is niet alleen in zijn frustratie. Cinema doet al meer dan vijf kwarteeuwen onderzoek naar alle lagen van de psyche, naar veruiterlijkingen van zenuwziektes, verbeeldingen van dromen, hallucinaties en visioenen. We willen maar al te graag in elkaars hoofd kunnen kijken. Niet alleen kunstenaars ontdekken aan het einde van de 19de eeuw met camera en pellicule een ander penseel en canvas, wetenschappers zijn net zo nieuwsgierig naar het nieuwe laboratorium, de permanente registraties, de eindeloze mogelijkheden van film als didactisch en wetenschappelijk medium.
Soms komen de verlangens van kunstenaars en wetenschappers samen. Dat was ook het geval bij Michaux. Hij had met zijn schrijven de aandacht gewekt van de Franse cineast Éric Duvivier. De twee beginnen in 1962 samen te werken aan een filmproject rond hallucinogenen. In hun film hopen ze de visuele ervaring te capteren van iemand die onder invloed visioenen krijgt. Images du monde visionnaire is klaar voor vertoning in 1963. De producenten zijn enerzijds Duvivier met zijn kleine filmproductiemaatschappij ScienceFilms en anderzijds het reusachtige farma-bedrijf Sandoz. Dat laatste geloofde absoluut in de wetenschappelijke waarde van de film en rekende op de uitdrukkingskracht van de dichter-kunstenaar om de ervaringen naar beelden, klanken of woorden te vertalen. Het resultaat is visuele trip van 34-minuten, vol dieren, maskers, texturen, kleuren en caleidoscopische patronen.
Mats Antonissen schreef vorig jaar een masterthesis over de film en de visuele wereld van Michaux. Dat onderzoek mondde uit in een expo die hij samen met zijn promotor Steven Jacobs cureerde in het kunstencentrum Vandenhove, verbonden aan UGent. Je kunt er de film integraal bekijken in een speciaal ontworpen blackbox. Ter gelegenheid van de expo verscheen ook het boek Images du monde visionnaire (1963). Henri Michaux & Film. Dat bevat meer dan honderd frames uit de film, een uitgebreide shotlist en enkele beeldende werken van Michaux die deel uitmaken van de collectie van het kunstencentrum.
Expo nog tot 23 mei, in het weekend of op afspraak. Het boek is te koop in de betere boekhandel.
