FLASHBACK: Wild Strawberries (1957)
Deze zomer kan je maar liefst vier gerestaureerde klassiekers van Ingmar Bergman in de cinema (her)bekijken. De vroegste uit het oeuvre is Summer with Monika uit 1953, de laatste Persona uit 1966. De twee overblijvende titels, Wild Strawberries en The Seventh Seal, maakte Bergman allebei in 1957.
Wild Strawberries brengt veel van Bergmans bekommernissen samen. Niet alleen een blik op het leven, maar ook een blik op cinema. De film volgt een gepensioneerde arts, Isak Borg, die een tocht onderneemt om een eredoctoraat in ontvangst te nemen op een paar uur rijden van Stockholm. Hoewel het oorspronkelijke plan was om een korte vliegreis te maken, kiest hij ervoor met de auto te gaan. De nacht voor het vertrek ontwaakt hij uit een nare droom die veel weg heeft van de experimentele klassieker Un Chien Andalou (1929) van Luis Buñuel en Salvador Dalí. Klokken, paarden, verlaten straten, een bevreemdende klankband. Vroege filmmakers waren al heel snel op zoek naar manieren om dromen naar cinema te vertalen, zoals poëten naar woorden zoeken voor wat hen ’s nachts op houdt. De scène komt binnen als een eerste mooi eerbetoon aan stille film. Ook al omdat de hoofdrol gespeeld wordt door de gevierde Zweedse cineast Victor Sjöström, pionier van de stille cinema en bekend van The Phantom Carriage (1921).
De reis van de dokter eindigt in Lund, maar houdt halt in allerlei echte en ingebeelde plaatsen die niet altijd makkelijk van elkaar te scheiden zijn. Compagnon de route is Isaks schoondochter die een tijdje kwam uitwaaien in het grote huis van de arts. Al snel groeit het gezelschap in de auto. Drie liftende jongeren schuiven de achterbank op. Een jonge vrouw en twee mannen die naar haar hand (of andere lichaamsdelen) dingen. Een ouder ruziënd stel sluit even aan. Wanneer heel even elk zitje gevuld is, verbeeldt de auto tegelijkertijd een vooruit- en terugblik op het leven. De keuzes die je maakt, kinderen of niet, huwen of niet, draag je mee voor de rest van je tijd op aarde. Belangrijke vraag voor Bergman lijkt: wie mag jou gidsen al die tijd? God, de wetenschap, een filosoof misschien? Een huishoudster die als geen ander koffers weet te pakken?
De schoondochter neemt het stuur over en de dokter dommelt in. Hij ontwaakt in een andere realiteit, of een stukje verleden dat op een herinnering lijkt maar zich eerder als een fantasie ontvouwt. De film versnelt en vertraagt als de ademhaling van iemand die angstig wakker is, maar dan plots vredig de slaap vindt. Bergman nam zichzelf als inspiratie. In een interview vertelt hij dat hij een gelijkaardige reis ondernam en zich iemand voorstelde die net zoals hij een egoïst was, de dagen moe en alles om zich heen afgekapt. Wild Strawberries is een bijzondere film die visueel meesterschap toont in een montage van dromen, herinneringen en het nu. Het ritme is zo scherp als dat van het echte leven, en wat Bergman zo in Sjöströms werk bewonderde — het onwrikbare registreren van de (psychologische) werkelijkheid — maakt dat de film geen seconde gedateerd lijkt.
Met Victor Sjöström, Bibi Andersson, Ingrid Thulin, Gunnar Björnstrand, Max von Sydow. Zweden, 1u32
