HEN: regisseur György Pálfi hangt het kieken uit

“Het leven is gemakkelijker als je kunt lachen”

In de film Hen laat de Hongaarse regisseur György Pálfi ons anderhalf uur meelopen in de pootsporen van een kip. Veel uitzonderlijke dingen doet ze niet, en toch leef je helemaal met haar mee. Een lach, een traan, veel gekakel, en nu ook een babbel met een cineast die cinema maakt als niemand anders.

Waarom zijn kippen grappig?

György Pálfi: (lacht) Omdat ze heel vreemd bewegen. De manier waarop ze stappen en lopen en hun kop schudden. Hun gezicht ook. Maar als je er wat meer tijd mee doorbrengt dan de meeste mensen doen en ze van wat dichter bekijkt, dan ontdek je dat het heel warme en lieve dieren zijn.

Zijn ze eigenlijk intelligent? We zeggen gemakkelijk “stom kieken”.

Ze zijn veel intelligenter dan we denken. Ze weten perfect hoe ze moeten overleven. Ze leven in een goed uitgebouwde gemeenschap met een strikte hiërarchie. Het zijn heel goeie jagers. En ze kunnen zich ook echt hechten aan mensen. Ze kunnen je gezicht onthouden. Daarom zijn het ook dieren die je gemakkelijk kunt africhten. De dierentrainer op wie we voor de film een beroep hebben gedaan, geeft zijn leerlingen altijd als eerste opdracht om een kip een truc aan te leren. Als ze daar niet in slagen, heeft het geen zin dat ze een hond proberen te trainen, want een kip is veel gemakkelijker. Ze onthouden bepaalde woorden en ook de dingen die ze geleerd hebben. Het enige is dat die trucjes niet te uitgebreid mogen zijn, want ze hebben een kort geheugen. Als het langer duurt dan twee minuten zijn ze het vergeten. Waarschijnlijk zijn ze daarom zo gelukkig. (lacht)

De Amerikaanse komiek W.C. Fields zei in de jaren 1940 dat je nooit mag werken met kinderen of dieren. Heeft hij gelijk?

Ik zet daar met plezier een andere Hollywoodwijsheid tegenover: als je met kinderen of dieren werkt, heb je gegarandeerd succes. Want de mensen zien dat graag. Ik werk graag met kinderen en dieren, omdat ze in de regel niet acteren. Ze zijn gewoon zichzelf, zonder pretentie. Ik zoek naar die waarachtigheid als ik een film maak. Daarom schakel ik bijvoorbeeld ook graag niet-professionele acteurs in.

Ben je liever in het gezelschap van dieren dan van mensen?

Zo extreem zou ik het niet stellen, maar dieren intrigeren me wel. In mijn films vraag ik me altijd af wat ons nu eigenlijk onderscheidt van dieren. Biologisch gezien zijn wij ook dieren, dus waar zit het verschil? Wat betekent het om een mens te zijn? Het antwoord is niet dat wij kunnen praten, want mijn kat praat ook tegen mij. Als hij naar buiten wil of honger heeft of wil spelen, dan zegt hij dat. Volgens mij is het verschil dat wij als mens tijd begrijpen. We weten wat verleden, heden en toekomst zijn. Dat brengt ook een verantwoordelijkheid met zich mee, want het betekent dat we de gevolgen van onze keuzes kunnen inschatten. Een dier kan dat niet. Zij leven per definitie in het moment.

In je films komt de mensheid er doorgaans niet bijzonder fraai uit. Is er geen hoop voor ons?

In 2022 heb ik een oorlogsfilm gemaakt, Perpetuity, en de slogan van die film was “De hoop is het eerste wat zal sneuvelen”. Kijk, ik probeer altijd de waarheid te achterhalen. Ik ben nieuwsgierig naar wat we doen op deze wereld, hoe we als mensheid functioneren, hoe we onze samenleving organiseren. Spijtig genoeg kom ik telkens tot de conclusie dat ons weinig hoop rest als we zo verder doen. Het ziet er altijd wreed en hopeloos uit.

Ik zie Hen als een oefening in empathie. Was het jouw bedoeling om ons door de ogen van een kip te laten kijken zodat we onze blik op de wereld verruimen?

Absoluut. We mogen vooral niet vergeten dat we als mens ook maar een deel van een groter systeem zijn. Dat systeem omvat niet alleen mensen en dieren maar ook de bomen, de struiken, de bloemen, de rivieren en zelfs de stenen. Dat illustreren we in Hen door het standpunt van een kip te kiezen. Als we verantwoordelijk zijn voor onze keuzes en morele wezens zijn, dan moeten we ook verantwoordelijkheid opnemen voor de natuur als geheel en voor onze medemens. Anders loopt het slecht met ons af. Dat zie je ook in de film. Voor de kip is er een happy end weggelegd. Voor de menselijke personages niet zozeer.

Er zit veel donkere humor in je films. Is dat opzettelijk of ben je gewoon zo?

Ik vind humor heel belangrijk. Ik heb het helaas vaak over de donkere en wrede kant van de mensheid, en dus is het nodig dat mijn films ook wat humor bevatten. Niet alleen om het publiek te entertainen maar ook om toch een beetje hoop te laten. Ik noem het groteske humor. We lachen omdat we pijn hebben. Dat is de waarheid. We kunnen het over de vreselijkste onderwerpen hebben, maar we hebben het nodig om er toch de humor van in te zien. Dat soort humor is automatisch grotesk.

Je hebt het in Hen onder meer over mensensmokkel. Moest je lang zoeken om daar de humor te vinden?

Je kunt overal humor in vinden. Het is vreemd. Je kunt lachen op een begrafenis. Er bestaan veel goeie moppen over de Holocaust. Het maakt deel uit van ons overlevingsmechanisme. Het leven is gemakkelijker als je kunt lachen.

Ik heb begrepen dat Hen het eerste deel van een trilogie rond dieren moet worden. Welke rode draad heb je voor ogen tussen de verhalen?

Goeie vraag. Ik wil blijven nadenken over de dierlijke kant, me niet alleen richten op de mensheid en onze samenleving maar alle levende wezens. We hebben een nieuw script klaar, en dat gaat over een aap. De bedoeling is om de handen in elkaar te slaan met India of Sri Lanka, één van de landen in die regio.

Nu in de zalen.