RECENSIE: À Voix Basse
Een film met een groot hart, goede intenties maar weinig cinema.
In bijna 1/3de van alle landen is homoseksualiteit nog steeds verboden bij wet, niet zelden vanwege strenge religieuze overtuigingen verankerd in overheidssystemen. Tunesië is zo’n land. Niet-hetero personen kunnen op basis van Artikel 230 uit het wetsboek aangeklaagd worden. Soms volstaat eenvoudigweg een onconventioneel uiterlijk voor een arrestatie. Wie wordt opgepakt, riskeert een gevangenisstraf tot 3 jaar en een fikse geldboete. Mannen worden er bovendien vaak onderworpen aan verplichte onderzoeken door een arts om bewijs te verzamelen voor homoseksuele activiteit.
Dat is het pijnpunt waar Leyla Bouzid in haar nieuwste film À Voix Basse mee aan de slag gaat. Ze bewees in eerder werk al dat ze politieke thema’s niet schuwt en toont haar vaderland van zowel diens mooie als minder mooie kanten. De film volgt een jonge, lesbische ingenieur die in Frankrijk woont, maar voor een begrafenis in de familie naar Tunesië reist. Ze komt er dingen te weten die haar de kracht en de wil geven om openlijk zichzelf te zijn, maar die haar tegelijkertijd alle moed en vreugde ontnemen. De spanningen rond haar seksuele geaardheid brengen haar in conflict met ordediensten, familie, haar partner en zichzelf.
Voldoende materiaal om een film mee te maken, maar de manier waarop Bouzid het in beeld brengt, haalt alle slagkracht uit de potentiële kritiek. De filmmaker beroept zich visueel op eenvoudige clichés: het verleden verschijnt in de achteruitkijkspiegel van een auto, een vogeltje dat in een kamer wild om zich heen fladdert, vindt uiteindelijk toch het grote, open raam naar de vrijheid. Het kan vergeven worden als de beelden je voorts met hun sterke compositie, mooie kleuren of bijzonder licht aangrijpen. Maar het komt zelden voor dat shot-tegenshots van het ene na het andere dialoog zoiets teweeg brengen. In geen enkele scène mag de ruimte spreken. Het zijn steeds de personages die het woord voeren, die de boodschap en het gevoel moeten overdragen.
Het einde van de film biedt troost noch verbetering. De situatie is zoals ze is. Sommige dingen, zoals een niet-heteroseksuele geaardheid, horen in de doofpot. De film opent en eindigt met dat idee. Het is beter voor jezelf en voor (de sociale status van) je familie om het weg te steken of liever nog, ervan te genezen. Pijnlijk actueel, in die grote, internationale ruk naar rechts en hang naar conservatisme. Helaas doet de film geen pijn. Alles is zacht en zonder contrast. Het acteerwerk, de kleuren, de confrontaties.
Het thema verdient alle aandacht. Het kneden tot een tv-vriendelijk, meanderend vertelspel is een spijtige keuze. Het verhaal is voor niet-hetero personen een dagelijkse realiteit en het zijn hun ervaringen die voelbaar moeten worden. Laat de doofpot stinken, geef gewicht aan intrafamiliale spanningen, strooi zout in de wonden.
Met Eya Bouteraa, Hiam Abbas en Marion Barbeau. Frankrijk-Tunesië, 1u53m.
