RECENSIE: Orphan
Een 12-jarige jongen ontdekt dat zijn vader uiteindelijk niet de man is die hij op een pedestal had gezet. De Hongaarse cineast László Nemes laat de Europese geschiedenis en het persoonlijke verhaal van een kind in elkaar klikken.
Vroeg of laat komt iedereen tot de vaststelling dat de wereld niet zo mooi is als we dachten. Dat kun je coming of age noemen, of verlies van onschuld, maar we moeten erdoorheen. Meestal heeft die stap naar de volwassenheid echter niet de impact of omvang van wat Andor, de hoofdfiguur uit Orphan, meemaakt. Maar die jongen groeide dan ook geboren op in zeer ondankbare omstandigheden.
Oordeel zelf: hij werd geboren tijdens de Tweede Wereldoorlog als kind van Joodse ouders. Om hem te beschermen, dropte zijn moeder hem in een weeshuis terwijl ze zelf ergens onderdook. Zijn vader kon niet ontkomen en belandde in een concentratiekamp. Vier jaar later, toen de oorlog voorbij was, keerde zijn moeder terug en nam de jongen mee naar Boedapest om een nieuw leven te beginnen. Van zijn vader was op dat moment geen spoor.
Intussen zijn we in 1957. Hongarije heeft enkele maanden voordien een volksopstand meegemaakt tegen het repressieve communistische regime, maar met harde hand en de hulp van tanks van de Sovjet-Unie kon de overheid het verzet de kop indrukken. Niet dat Andor daar veel mee bezig was, want hij koestert nog steeds de hoop dat zijn vader zal terugkeren, al uit die hoop zich steeds meer in woede en frustratie. In de loop van de film zal hij eindelijk ontdekken wat voor iemand zijn vader echt is, en dat is niet de nobele held die Andor zich had voorgesteld.
Orphan vindt het midden tussen de intensiteit en precisie van Son of Saul, het opgemerkte debuut van regisseur László Nemes, en de weidse historische insteek van diens tweede film Sunset. De film zet de verwoeste droom van een kind naast de verwoeste droom van een volk en een samenleving, een efficiënte structuur waarvan elk onderdeel het andere versterkt. Je voelt het gewicht van de geschiedenis die op de personages weegt en de trauma’s die ze met zich meedragen. Maar je leeft ook mee met de wanhopige zoektocht van de jonge hoofdfiguur, en je begrijpt de soms desastreuze beslissingen die hij neemt. Andors onbegrip is dan ook volledig te begrijpen. De wereld die hij rond zich ziet, is tenslotte door en door complex en ondoorgrondelijk, een plek waar onrecht zegeviert en het recht van de sterkste geldt. Geen wonder dat hij voortdurend de verkeerde conclusies trekt.
Met die indringende thematiek valt het des te meer op hoe elegant en verfijnd Nemes alles in beeld brengt. Het eerste shot maakt al duidelijk dat we deze wereld door de ogen van een kind zullen bekijken, een gevoel dat de film voortdurend volhoudt. Nemes schetst Andor bovendien als een trotse en rebelse knaap, en de felle ogen van de jonge hoofdacteur Bojtorján Barabas zetten die karaktertrekken extra in de verf. Een knappe reconstructie van een tijdsgewricht en een pakkend verhaal over traumaverwerking en de ontnuchtering van opgroeien.
Met Bojtorján Barabas, Andrea Waskovics, Grégory Gadebois, Elíz Szabó, Marcin Czarnik. Hongarije/VK/VS/Cyprus/Frankrijk/Duitsland, 2u12.
